Cà phê Bourbon là gì? Tổng quan về cà phê Bourbon

Cà phê Bourbon có lẽ là cái tên không quá quen thuộc với thị trường cà phê thương mại. Tuy nhiên trong thế giới cà phê đặc sản, chẳng cần phải được giới thiệu quá nhiều, tự thân Bourbon đã luôn là một tâm điểm thu hút sự quan tâm của những người “sành” cà phê. Có thể là vì hương vị ấn tượng nhưng cũng có khi là ở hành trình lịch sử mà nó mang theo suốt hàng thế kỷ. Vậy cùng 91Lab tìm hiểu chi tiết về lịch sử, đặc điểm tự nhiên, hương vị và mức giá hiện nay của cà phê Bourbon trong bài viết dưới đây nhé!

Cà phê Bourbon và hành trình lịch sử qua hàng thế kỷ

1. Cà phê Bourbon là gì?

Cà phê Bourbon là một dòng giống cà phê quan trọng thuộc loài Coffea Arabica, sở hữu mã gen gốc của Arabica nguyên thủy. Cùng với Typica, cả hai đã góp phần hình thành (trực tiếp hoặc gián tiếp) nhiều giống Arabica phổ biến ngày nay. Trên hành trình “di cư” của mình, hạt Bourbon đã được người Pháp mang đến trồng tại đảo Bourbon và đặt tên theo hòn đảo này. Trải qua nhiều thế kỷ, Bourbon vẫn được xem là “viên ngọc quý” của Arabica cổ điển nhờ sở hữu đồng thời bản sắc hương vị dịu ngọt đặc trưng và mã gen cổ quý hiếm. 

2. Nguồn gốc cà phê Bourbon

Nguồn gốc của giống Bourbon gắn với hành trình di thực của những cây cà phê Arabica từ châu Phi sang vùng Mocha, xứ Yemen cho đến đảo Île Bourbon (ngày nay là đảo La Réunion).

Khởi nguồn từ vùng Tây Nam Ethiopia, cà phê Bourbon ban đầu vẫn được định danh là Arabica vì chưa có sự đột phá nào về hình thái hay gen, sau đó được mang đến Yemen trong khoảng thế kỷ 16. Theo một số ghi chép, người Pháp sau đó đã mang cây cà phê từ Yemen sang đảo Bourbon 3 lần vào 1708, 1715 và 1718. Tại đây Bourbon đã có những biến đổi khác hơn trong đặc điểm tự nhiên so với hạt Arabica cổ điển. Vì đó mà tên Bourbon đã được đặt theo tên của hòn đảo này.

Nguồn gốc của cà phê Bourbon

Trong suốt một thế kỷ, Bourbon không lan rộng ra ngoài lãnh thổ Pháp vì trong 3 lần đưa giống đến hòn đảo này thì số lượng cây còn sống không nhiều. Cho đến tận thế kỷ 19, một số nhà truyền giáo người Pháp đã mang hạt cà phê này đi nhân giống ở các vùng của châu Phi: từ Bourbon đến Zanzibar vào năm 1859, rồi từ Zanzibar đến Bagamoyo (ven biển Tanzania) và đến St. Augustine (Kikuyu, Kenya), Bura (đồi Taita, Kenya). Từ đây đã đánh dấu sự lan rộng của cà phê Bourbon ra khắp lãnh thổ châu Phi. Song song đó vào năm 1860, Bourbon lần đầu xuất hiện tại Brazil, sau đó nhanh chóng lan đến phía Bắc và Trung Mỹ. Việc nhân giống rộng rãi này đã đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của Bourbon ra toàn thế giới. Còn tại Việt Nam, cà phê Bourbon được du nhập khi Pháp mở các đồn điền cà phê để canh tác vào năm 1875.

3. Đặc điểm tự nhiên và điều kiện trồng của cà phê Bourbon

Là một giống thuộc Arabica, Bourbon nhìn chung có những đặc điểm sinh học và yêu cầu về trồng trọt khá tương tự với Arabica. Song, trong quá trình sinh tồn và phát triển, Bourbon đã có những thay đổi về hình thái để thích nghi vùng trồng tốt hơn.

3.1. Đặc điểm tự nhiên

Về cơ bản, Bourbon vẫn mang dáng vẻ chung của dòng cà phê Arabica. Lá cà phê non có màu xanh hoặc vàng đồng, lá rộng và xanh hơn so với lá cà phê Typica. Ngoài ra, hạt cà phê Bourbon thường tròn, mẩy hơn so với hạt Arabica gốc thường có xu hướng thuôn dài. Hạt cà phê Bourbon khi chín rất đa dạng màu sắc, tùy vào biến thể và điều kiện sinh trưởng, trong đó phổ biến nhất là quả đỏ, một số khác có thể kể đến như: vàng, cam, hồng.

Quả cà phê Bourbon có nhiều biến thể màu sắc

3.2. Điều kiện vùng trồng

Bourbon thường phát triển thuận lợi ở những vùng cao nguyên khoảng 1.000-1.200 m so với mực nước biển, thời tiết mát mẻ quanh năm, biên độ nhiệt ngày đêm rõ rệt kết hợp với lượng mưa ổn định. Ở độ cao lớn hơn 1.200 m, người ta ghi nhận thời gian chín quả của Bourbon diễn ra chậm rãi hơn, đồng thời khả năng tích lũy đường và những hợp chất hương cũng tốt hơn, mang đến phổ hương phức hợp vô cùng thú vị.

4. Một số biến thể phổ biến của giống cà phê Bourbon ngày nay

Bourbon đã trải qua một hành trình dài sinh tồn và phát triển, do đó đến nay đa số các giống Bourbon đều là biến thể tự nhiên hoặc được lai tạo để phù hợp với từng điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu riêng biệt. Một số biến thể chính của Bourbon bao gồm:

• Caturra: Là một đột biến lùn tự nhiên (cây thân ngắn) từ Bourbon, Caturra dễ canh tác và đặc biệt phù hợp địa hình đồi núi. Bên cạnh năng suất cao và khả năng kháng bệnh tốt hơn Bourbon, giống này còn có vỏ quả mỏng giúp tối ưu hóa quy trình chế biến. Mặc dù vẫn được đánh giá cao về hương vị, song phẩm chất của Caturra vẫn kém hơn vài phần khi đặt cạnh mẹ của nó.
• Tekisic: Cái tên Tekisic được cho là xuất phát từ “tekiti” trong tiếng Nahuatl, có nghĩa là “công việc”. Sở dĩ như vậy là vì giống cà phê này được tìm thấy tại Nahuatl và Viện nghiên cứu Cà phê Salvador (ISC) đã phải làm việc miệt mài trong suốt 30 năm để có thể lai tạo ra được Tekisic với năng suất tốt hơn mà không làm giảm sút chất lượng nhiều so với cà phê Bourbon.
• Villa Sarchi: cũng là một đột biến lùn của Bourbon được phát hiện tại Costa Rica. Giống cà phê này có khả năng chịu gió khá tốt nhưng lại nhạy cảm với những bệnh như gỉ sắt và đốm lá do nấm Mycosphaerella coffeicola gây ra. 
• Pacas: đột biến từ Bourbon tại El Salvador. Đến nay giống cà phê này vẫn được trồng phổ biến nhất tại đây và một số vùng khác tại Trung Mỹ. Pacas thường xuất hiện rải rác trong các lô cà phê thuộc các nông trại nhỏ hoặc trong các micro-lot (lô chế biến siêu nhỏ).

Bourbon có nhiều biến thể và lai tạo

• Mundo Novo: là con lai nổi tiếng giữa Bourbon và Typica, được phát hiện tại Sao Paulo ở Brazil. Mundo Novo có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và cho ra năng suất vượt trội hơn khoảng 30% so với Bourbon. Với tiềm năng hương vị lớn, Mundo Novo mang lại cảm giác cân bằng nhưng vẫn đậm đà, tròn vị.

Yellow, Orange và Red Bourbon: Đây là những giống biến thể màu sắc và được thể hiện thông qua màu quả khi chín. Yellow Bourbon có quả vàng, thường được nhớ đến như một giống cà thuộc Brazil – nơi canh tác phổ biến và quy mô lớn. Orange Bourbon cho quả màu cam, giống này hiếm gặp và chỉ thường xuất hiện trong các micro-lot. Red Bourbon là biến thể phổ biến nhất với quả đỏ, thường được mô tả mang lại cảm giác cân bằng, dễ bộc lộ hương trái cây chín và chocolate trong các hồ sơ rang vừa.

Xem thêm: Cà phê Geisha có gì đặc biệt? Giải đáp chi tiết từ A-Z

5. Tổng quan các vùng trồng giống Bourbon hiện nay

Cà phê Bourbon ngày nay phát triển khá rộng rãi thông qua nhiều biến thể khác nhau. Mỗi vùng đất với đặc trưng thổ nhưỡng mang đến những hương vị riêng biệt, tạo nên sự phong phú cho giống cà phê này.

5.1. Cà phê Bourbon trên thế giới

Bourbon có độ phủ khá rộng trên toàn thế giới, song người ta vẫn thường hay nhắc đến nó ở các nước châu Phi và châu Mỹ. Nếu các nước châu Phi được xem là cái nôi ra đời của nhiều giống Arabica, bao gồm cả Bourbon thì châu Mỹ lại sở hữu terroir (sự tác động của thổ nhưỡng, khí hậu và phương pháp canh tác) vượt trội mang đến những hương vị vô cùng độc đáo cho những hạt cà phê Bourbon.

• Châu Phi

Được nhắc đến như là xuất phát điểm của hạt cà phê Bourbon, hiện nay vẫn còn một số quốc gia châu Phi canh tác giống cà phê Bourbon như: Ethiopia, Rwanda, Burundi, Tanzania, Kenya, Malawi,.. Nhờ vào điều kiện cao nguyên lý tưởng kết hợp với phương pháp chế biến, cà phê từ những vùng này thường bộc lộ những nốt hương thanh khiết và vị ngọt tự nhiên của trái cây, hòa quyện cùng vị chua sáng, mang lại cảm giác “sạch” sau khi uống.

• Châu Mỹ

+ Brazil
Brazil là một trong những quốc gia có lịch sử trồng cà phê Bourbon lâu đời nhất. Cho đến nay, Brazil vẫn là quốc gia trồng Bourbon rộng rãi nhất và cũng đã định vị thương hiệu quốc gia gắn liền với giống Yellow Bourbon. Bourbon tại đây thường thể hiện phong cách hương vị cân bằng, với các nốt hương cacao và hạt rang, đi kèm tính acid sáng nhẹ và hậu vị ngọt kéo dài.

+ Trung Mỹ (Costa Rica, Guatemala, El Salvador)
Đây đều là những vùng có tiếng chuyên về trồng cà phê Bourbon. Nhờ nền đất núi lửa giàu khoáng, Bourbon tại đây thường bộc lộ rõ hương hoa trắng hòa cùng sắc thái trái cây chín, tạo cảm giác cân bằng và êm ả nơi đầu lưỡi. Khi áp dụng sơ chế Honey hoặc Natural, tổng thể trở nên đầy đặn hơn, body dày hơn gợi liên tưởng đến mật ong hoặc caramel nhạt và được hoàn thiện bằng vị chua thanh dễ chịu, đóng vai trò kết nối cho toàn bộ trải nghiệm hương vị. 

Một số vùng trồng cà phê Bourbon khác trên thế giới: Colombia, Cộng hòa Dominica, Haiti, Mexico, Peru, Sumatra, Puerto Rico, Papua New Guinea, Châu Úc…

Cà phê Bourbon được trồng phổ biến tại châu Phi và châu Mỹ

5.2. Cà phê Bourbon Việt Nam

Bourbon tại Việt Nam thường được nhắc đến nhiều ở Đà Lạt (Lâm Đồng), nơi khí hậu mát mẻ và độ cao lý tưởng để hạt cà phê có thể phát triển đầy đủ các hương vị phong phú và đặc trưng. Bourbon Đà Lạt gợi hương thơm tinh tế của trà hoa, sóng sánh vị chua thanh của trái cây nhiệt đới và ngọt sâu của caramel, để lại cảm giác dư vị thanh tao và tròn đầy. Đây hiện được đánh giá là giống cà phê có giá trị nhất trong ngành công nghiệp cà phê Việt Nam. Đồng thời Bourbon cũng giành được nhiều lời khen có cánh từ giới mộ điệu cà phê bởi những hương vị đặc sắc của mình. Bourbon Đà Lạt hiện cũng được xem là một giống quý hiếm khi chỉ còn khoảng 500 cây (theo tổng hợp của các chuyên gia cà phê Việt Nam và Nhật Bản).

Xem thêm: Cà phê Liberica là gì? Toàn cảnh về đặc điểm và hương vị

6. Cà phê Bourbon có vị gì? 

Bourbon thường để lại ấn tượng bằng một chuỗi hương vị liền mạch, nơi hương thơm mở ra nhẹ nhàng trước khi vị giác có những đánh giá rõ ràng hơn. Ngụm đầu thường gợi lên mùi hoa trắng thanh thoát đan xen cùng vị ngọt tự nhiên. Khi cà phê lan dần trên vòm miệng, cảm giác vị trở nên tròn đầy hơn với những sắc thái caramel nhạt và chocolate đen hòa quyện tinh tế, pha lẫn thêm chút chua mềm mại như những trái táo, nho mùa thu hoạch. Một vị chua nhẹ nhàng đủ để người uống cảm nhận được độ tươi ngon của cà phê mà vẫn không làm cho hương vị tách cà phê bị rời rạc.

Cà phê Bourbon có vị gì?

Bourbon hiếm khi gây ấn tượng bằng sự bùng nổ tức thì, nó chỉ lặng lẽ vỗ về vị giác bằng sự hòa hợp và cảm giác trong trẻo sau cùng. Nếu được chế biến ướt, các tầng hương thường hiện lên rõ ràng, mạch lạc và dễ phân biệt; trong khi đó, chế biến tự nhiên hoặc chế biến mật ong góp phần mang đến cảm giác vị đầy đặn, body dày, độ ngọt sâu hơn cũng như dư vị vẫn còn phảng phất trong khoang miệng sau khi uống.

7. Giá cà phê Bourbon mới nhất

Theo báo cáo quý IV năm 2025 của Specialty Coffee Retail Price Index (SCRPI), mức giá trung bình của cà phê đặc sản rang xay nói chung vào cuối tháng 12 năm 2025 là khoảng $31,52/pound (~ 820.000 đồng/kg). Trong đó mức dao động sẽ từ $23,62/pound (~ 614.000 đồng/kg) đến $39,43/pound (~ 1.025.000 đồng/kg).

Cà phê Bourbon được đánh giá là một giống cà phê đặc sản do đó giá thành của nó sẽ cao hơn mặt bằng chung giá cà phê thương mại. Tại Việt Nam, nếu cà phê Arabica thương mại dao động khoảng 300.000-800.000 đồng/kg (đã rang xay) thì cà phê Bourbon sẽ thường rơi vào khoảng 600.000-1.000.000 đồng/kg. Lấy ví dụ tại Century Coffee (chuyên về cà phê nguyên chất) đang bán Cà phê Bourbon Chế Biến Ướt Cầu Đất (S16-18) 500g với giá 275.000 đồng (~ 550.000 đồng/kg). Trong khi đó tại Sơn Pacamara, một túi cà phê Bourbon Đà Lạt đang có giá là 480.000 đồng/500 g (~ 960.000 đồng/kg).

Trên thực tế, đối với những lot cà phê Bourbon có phẩm chất cao cấp vượt trội, mức giá có thể vượt hơn 2.000.000 đồng/kg trong những phiên đấu giá chuyên nghiệp.

Giá cà phê Bourbon mới nhất hiện nay

Cà phê Bourbon đã từng bị thay thế tại thời điểm mà sản lượng là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên ở hiện tại, làn sóng cà phê thứ tư với những quy chuẩn cao hơn trên từng hạt cà phê, đã làm đảo chiều cục diện và hồi sinh giống cà phê này. Khi uống cà phê Bourbon, người ta dần coi đó là một bộ môn thưởng thức thay vì chỉ là một dạng kích thích năng lượng đầu ngày. Hơn cả câu chuyện về hương vị, Bourbon được đông đảo người yêu cà phê tìm đến còn bởi vì hành trình lịch sử lâu dài của mình, như một minh chứng sống cho sự tồn tại và phát triển bền bỉ của dòng giống cà phê Arabica.

Bạn đã thử cà phê Bourbon chưa? Có điều gì thú vị về giống cà phê này mà bạn cũng muốn chia sẻ? Ngồi xuống cùng tách cà phê tỏa khói và kể cho 91Lab chúng mình nghe với nhé!

Tham khảo:

• Hoffmann, J. The World Atlas of Coffee. Mitchell Beazley. (2018)
• Phan Việt Hà. (2021). Nguồn gốc và lịch sử phát triển nhóm cà phê chè Typica và Bourbon. https://wasi.org.vn/nguon-goc-va-lich-su-phat-trien-nhom-ca-phe-che-typica-va-bourbon/
• World Coffee Research. Bourbon. https://varieties.worldcoffeeresearch.org/varieties/bourbon